Yatırım fonları, A ve B Tipi olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar. Portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25'ini, devamlı olarak, Türkiye de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış fonlar A Tipi olarak adlandırılır. Bunun dışındaki B Tipi fonlarda ise böyle bir sınırlama yoktur.

Fonların A veya B Tipi olması konusunda önemli olan nokta A Tipi fonlara vergi avantajı tanınmasıdır.

A ve B tipi olarak yapılan tip sınıflamasına ilave olarak, farklı yatırımcı tercihlerine hitap edebilecek farklı portföy yapılarına sahip fonlar oluşturulmak üzere bir de tür kavramı geliştirilmiştir. Bu çerçevede fonun tipi vergileme açısından yatırımcıya bilgi verirken, türü portföyün ağırlıklı olarak hangi varlıklardan oluştuğunu göstermektedir.

A Tipi olarak tanımlanmış fonlar belli oranlarda hisse senedi içerdiğinden, İMKB Hisse Senedi Piyasası'ndaki fiyat dalgalanmalarından olumlu veya olumsuz yönde etkilenirler.

B Tipi Fonlar ise; fon portföyünde bulunan borçlanmaya dayalı sermaye piyasası araçlarının oranına bağlı olarak, piyasa faiz oranındaki değişimlerden etkilenirler.

Fonlara yatırım yapılırken fonun risk ve vade yapısının yatırımcının risk ve vade tercihlerine uyumu dikkate alınmalıdır. Hisse senedi piyasasının riskini üstlenecek yatırımcıların A Tipi fon, faiz oranı riskini üstlenecek yatırımcıların B Tipi Fon katılma belgesi alması uygun olacaktır. Önümüzdeki dönem için hisse senedi piyasasında yükseliş beklentisi olan yatırımcıların hisse senedi fonu veya diğer A tipi fonların katılma belgesi satın alması, faiz oranlarında düşme beklentisi olan yatırımcıların ise tahvil ve bono fonu ya da diğer B tipi fonların katılma belgesi satın alması uygun olacaktır.

Risk üstlenmeyi istemeyen yatırımcıların, portföyünün tamamı vadesine 90 günden az kalmış sermaye piyasası araçlarından oluşan likit fonlara yatırım yapmaları uygun olacaktır.

Herbir Fonun Kurucusu tarafından atanan, belirli niteliklere haiz en az bir denetçisi bulunmaktadır.

Yatırım fonları ayrıca, 6 aylık ve yıllık dönemler itibariyle Bağımsız Dış Denetime tabidirler. Yıllık denetim raporunun Sermaye Piyasası Kurulu'na gönderilmesi zorunludur. Kurul, yatırım fonlarını her zaman denetleme yetkisine sahiptir.

1) Yatırım fonlarının da, türlerine göre değişen ağırlıkla olmak üzere risk taşıdıkları unutulmamalıdır. Genellikle yüksek potansiyel getiri, yüksek potansiyel risk anlamına gelir.Bu nedenle, kişisel getiri ve risk beklentilerine uyan bir yatırım fonu tipi (A veya B) ve türü (hisse senedi,tahvil ve bono,likit,değişken fon v.b.) tercih edilmelidir.

2) Yatırım fonuna yapılacak yatırımlarda, geleceğe ilişkin beklentiler ile yatırımcının risk ve vade tercihinin fonun risk ve vade yapısı ile uyumu dikkate alınmalıdır. Önümüzdeki dönem için hisse senedi piyasasında yükseliş beklentisi var ise hisse senedi veya A tipi fon katılma belgesi satın alması ya da faiz oranlarında düşme beklentisi var ise tahvil ve bono fonu ya da B tipi fon katılma belgesi satın alması uygun olacaktır.

3) Hangi tür fona yatırım yapılacağı belirlendikten sonra, seçilen fon türleri içindeki fonların geçmiş performansları incelenmelidir. Performans incelemesinde fonun getirisi, maliyetleri dikkate alınmalıdır. Yatırım fonlarının günlük, haftalık, aylık ya da yıllık olarak o güne dek ne kadar kazanç sağladıklarına ilişkin bilgiler kurucudan istenilebileceği gibi gazete ve dergilerde de yayınlanmaktadır. Ancak unutulmaması gereken en önemli husus, yatırım fonunun geçmişteki performansı önemli bir gösterge ise de, gelecekte de aynı ölçüde kazandıracağına dair bir garanti oluşturamaz.

4) Günlük fiyat ve verim dalgalanmaları, yatırım fonu tercihini etkilememelidir. Özellikle de hisse senedi içeren yatırım fonları, orta ve uzun vadeli bir yatırım aracı olarak değerlendirilmelidir.

5) Fonun satın alınacağı kurumdan, ilgilenilen yatırım fonuna ilişkin bilgilendirici kaynaklar istenmeli ve fonun yatırım ve yönetim stratejileriyle ilgili bilgi alınmalıdır.

Yatırım fonlarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları, yani portföye alınan varlıkların alış fiyatından daha yüksek fiyatlardan satılması nedeni ile oluşan karlar ile bu varlıkların faiz, kar payı gibi getirileri, kurumlar vergisinden muaftır.

B Tipi yatırım fonları portföy işletmeciliği kazançları üzerinden % 10 gelir vergisi kesintisi yaparlar. Buna göre B Tipi yatırım fonlarında, bir önceki güne göre portföyde oluşan değer artışının % 10'u vergi olarak kesilir. A Tipi yatırım fonlarında ise böyle bir kesinti yoktur.

 Yatırım Fonlarının Katılma Belgelerini Satın Alan Tam Mükellef Gerçek Kişilerin Vergilendirilmesi

Fon katılma belgesi kar payları Gelir Vergisi Kanunu'nun 75/1 maddesine göre menkul sermaye iradı sayılmaktadır. Ancak, sözkonusu kanuna, 14.08.1999 tarih ve 23786 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 4444 sayılı Kanun ile eklenen Geçici Madde 55 uyarınca; 01.01.1999 - 31.12.2002 tarihleri arasında elde edilen ve stopaj yoluyla vergilendirilmiş bulunan menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kar payları için yıllık beyanname verilmeyecek ve diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir.

 Yatırım Fonlarının Katılma Belgelerini Satın Alan Tam Mükellef Tüzel Kişilerin Vergilendirilmesi

A ve B Tipi yatırım fonu kar payları KVK'nun 4369 sayılı Kanun'la değişik 25'inci maddesinde belirtilen %30 oranlı kurumlar vergisine tabidir. Buna karşılık porföyünün en az %51 ini devamlı olarak Türk hisse senetlerine yatıran A Tipi Hisse Senedi fonu katılma belgeleri maliyet değeri ile değerlendirildiğinden, şirketlerin bu tür fon gelirlerinin vergilerini diledikleri sürece erteleyebilme olanağı vardır.

Likit fonları dışındaki diğer fonların katılma belgesi satın alınması veya fona iadesinde, katılma belgesinin alım satımının yapılacağı yerlere başvurularak alım satım talimatı verilmesi gerekmektedir. Yatırım fonu katılma belgeleri gün içinde belli saatler içinde alınıp satılır.

Yatırımcıların İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın/Tahvil ve Bono Piyasası'nın açık olduğu günlerde fon içtüzüklerinde belirlenen saate kadar veya İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın/Tahvil ve Bono Piyasası'nın kapalı olduğu günlerde verdikleri katılma belgesi alım veya satım talimatları talimatın verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.

İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın/Tahvil ve Bono Piyasası'nın açık olduğu günlerde fon içtüzüklerinde belirlenen saatten sonra iletilen talimatlar ilk pay fiyatı hesaplamasından sonra verilmiş olarak kabul edilir ve izleyen hesaplamada bulunan pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.

 Alım Bedellerinin Tahsil Esasları

Alım talimatının verilmesi sırasında, talep edilen katılma belgesi bedelinin Kurucu tarafından tahsil edilmesi esastır. Kurucu, talimatın verilmesi sırasında, alış işlemine uygulanacak fiyatın kesin olarak bilinmemesi nedeniyle, katılma belgesi bedellerini en son ilan edilen satış fiyatına en fazla %20 ilave marj uygulayarak tahsil edebilir. Ayrıca, katılma belgesi bedellerini işlem günü tahsil etmek üzere en son ilan edilen fiyata marj uygulanmak suretiyle bulunan tutara eş değer kıymeti teminat olarak kabul edebilir. Alım talimatının karşılığında tahsil edilen tutar o gün için yatırımcı adına nemalandırılmak suretiyle yukarıda belirlenen esaslar çerçevesinde, katılma belgesi alımında kullanılır.

 Satım Bedellerinin Ödenme Esasları

Katılma belgesi bedelleri; iade talimatının, İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın/ Tahvil ve Bono Piyasası'nın açık olduğu günlerde fon içtüzüklerinde belirlenen saate kadar verilmesi halinde, talimatın verilmesini takip eden 1 veya 2. işlem gününde (Bu süreler fonun nakit durumu göz önüne alınarak kurucu tarafından belirlenir.), iade talimatının İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın/ Tahvil ve Bono Piyasası'nın açık olduğu günlerde fon içtüzüklerinde belirlenen saatden sonra verilmesi halinde ise, talimatın verilmesini takip eden 2 veya 3. işlem gününde (Bu süreler fonun nakit durumu göz önüne alınarak kurucu tarafından belirlenir.) yatırımcılara ödenir.

 B Tipi Likit Fonlar

Katılma belgesi satın almak veya elden çıkarmak isteyen yatırımcılar, Kurucunun izahnamede ilan edeceği katılma belgesinin alım satımının yapılacağı yerlere iş günlerinde başvurarak, içtüzükte belirtilmiş olan esaslara göre saptanan fiyat üzerinden doğrudan alım ve satımda bulunabilir.

Likit fonlar dışındaki TEB fonlarının katılma belgelerinin satın alınması veya fona iadesinde, yatırımcıların İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın açık olduğu günlerde saat 12:30'a kadar veya İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın kapalı olduğu günlerde verdikleri katılma belgesi alım veya satım talimatları talimatın verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilir. İMKB Hisse Senedi Piyasası'nın açık olduğu günlerde saat 12:30'dan sonra iletilen talimatlar ilk pay fiyatı hesaplamasından sonra verilmiş olarak kabul edilir ve izleyen hesaplamada bulunan pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.

Likit fonların katılma belgelerini satın almak veya elden çıkarmak isteyen yatırımcılar, katılma belgesinin alım satımının yapılacağı yerlere başvurarak, işgünlerinde saat 15:00'de ilan edilen fiyat üzerinden aşağıdaki esaslara göre alım satımda bulunabilirler. İşgünlerinde 13:45 ile 15:00 saatleri arasında alım satım işlemi yapılamaz.

a) Katılma belgesi satışları;
  Saat 15:00 ile ertesi işgünü saat 13:45 arasında yukarıda belirtilen esaslar doğrultusunda ilan edilen fiyat üzerinden yapılacaktır.
b) Katılma belgesi geri alışları;
  Saat 15:00 ile ertesi işgünü saat 9:00 arasında bir önceki işgünü için ilan edilmiş fiyat üzerinden,
  İş günlerinde saat 9:00 ile saat 13:45 arasında yukarıda belirtilen esaslar doğrultusunda ilan edilen fiyat üzerinden (geri alış fiyatı satış fiyatına eşitlenmek suretiyle) yapılacaktır.

TEB Yatırım İnternet Şubesi üzerinden www.tebyatirim.com.tr
TEB internet Şubesi üzerinden www.teb.com.tr
TEB Telefon Bankacılığı üzerinden 444 0 666
Tüm TEB Şubelerinden